De (on)macht van getallen

George Miller schreef in 1956 een artikel: "The magical number seven, plus or minus two" (Psychological Review). Hij liet zien dat mensen in één opzicht tamelijk gelijk zijn. Hun korte termijn geheugen houdt maar zeven elementen vast. Uitschieters halen er negen, mensen met een minder goed geheugen halen er vijf of zes.

Uit Millers proeven bleek dat het maar weinig uitmaakt wat je het korte termijn geheugen voorschotelt. De hersenen hebben gewoon iets met zeven, of je ze nu cijfers, letters, woorden of voorwerpen aanbiedt!  Met die kennis weet je direct waarom de lopende band bij Mies Bouwman zo moeilijk is en waarom het gebruik van kennis in de moderne kenniseconomie moeizaam gaat.

Een voorbeeld om dat te illustreren.

Vorige week werd melding gemaakt van de daling van het aantal vroegtijdig schoolverlaters in Nederland en de spectaculaire bijdrage van Landstede daarin werd regionaal nieuws. Wat is het geval. In 2001 stelden we in Nederland de aanval op schooluitval in met het stellen van een doel. In vijftien jaar tijd zou het vroegtijdig schoolverlaten halveren tot 25.000 in 2016. Scholen worden sindsdien beloond op basis van hun bijdrage aan dat doel... en kijk we zijn goed bezig getuige het onderstaande tabelletje. Gefeliciteerd met ons allemaal!

(bron: http://www.vsvverkenner.nl/landelijk)

Tot voor kort volgde ik de cijfers van Landstede op de voet want als bestuurder wil je toch weten welke bijdrage wordt geleverd aan het landelijk beleid. Binnen Landstede was het vroegtijdig schoolverlaten altijd al laag en dus de daling beperkter. Dit laatste is wiskunde maar ik heb nog eens mee gemaakt dat ik door de inspectie werd aangesproken op het feit dat de VSV-cijfers onvoldoende terugliepen. In het verweer mocht ik toen niet zeggen dat de absolute cijfers lager dan de landelijke waren.  Ook daar maar even een tabelletje van:

(bron: http://www.mbotransparant.nl/)

Het feit dat het aantal schoolverlaters is gedaald is overigens de resultante van een fikse inspanning die niet elk jaar een zelfde resultaat kent. Het doel is enkelvoudig en de lijn er naar toe lineair maar de werkelijkheid grillig en dus het lijntje over de afgelopen jaren springerig. Te vroeg conclusies trekken getuigt daarmee ook van ongeduld. 

Natuurlijk zou je 0 schoolverlaters willen in Nederland. 25.000 blijft toch een boel narigheid en het gestelde doel voelt net zo vreemd als het doel van Veilig Verkeer Nederland: 500 verkeersdoden in 2015! In alle gevallen is elke er een te veel, lijkt me.

Kijk je nog wat dieper in die cijfers dan zie je de problematiek van de niveau-1 leerlingen volop. Ondanks de scherpe daling over het geheel is daar de uitval in bijna alle ROC's 30% of meer. Voor wie het niet weet: Dit zijn de leerlingen die geen diploma hebben en contact proberen te maken met een startkwalificatie voor werk. Er is dus nog een wereld te winnen in een gericht doelgroepen beleid. 

En zou je op dat niveau een dag meewerken met de docenten en coaches die met deze leerlingen werken dan zou je beeld opnieuw veranderen. Je zou de omstandigheden van deze kinderen zien, de gezinnen waar ze vandaan komen en de straat waarop ze leven, leren kennen. Nee, die laatste schoolverlaters vragen de meeste aandacht en wat heb ik dan een respect voor de mensen die dat werk doen!

Maar waarom staat er nu de titel boven deze blog ? Om te laten zien dat sturen op resultaat werkt. Kortom: "Stel je een doel en zet beloning in". Maar ook om te laten zien dat die zelfde cijfers niet uitdrukken waar het werkelijk over gaat. Kortom: "Verdiep je en laat je niet leiden door cijfers alleen"

....en daarom schreef ik eerst over Miller! Om te laten zien dat we als mensen gediend zijn met de beperking van gegevens. We zijn niet beter. Als we daarbij maar onthouden dat het niet het gehele verhaal is. 

Schooladvies: Wie wordt er wijzer van...?

"Middelbare school omzeilt schooladvies" kopt Trouw vanmorgen. Wat is er aan de hand? Vanaf dit jaar worden leerlingen in het Voortgezet Onderwijs toegelaten op basis van het schooladvies van de onderwijzer in groep 8. Maar middelbare scholen willen meer houvast en vragen inzage in de entreetoets van groep 7. De CITO-toets wordt immers te laat afgenomen en kan niet meer worden meegenomen in de afweging.

Terwijl ik lees, schiet het me te binnen: In eerdere jaren was de kritiek dat de CITO-toets alles bepaalde en door haar dominantie geen ruimte zou laten voor het "betere" schooladvies. Beter omdat het gebaseerd is op 8 jaar schoolervaring met een kind. De aanpassing naar een bindend schooladvies is natuurlijk met de nodige zorgvuldigheid vorm gegeven. Het artikel laat zien wat er allemaal niet mag en spreekt over het vertrouwen dat VO-scholen wèl moeten hebben.

Waarom zou dat zo moeilijk zijn: Vertrouwen hebben?  Door het hele artikel lees je een gebrek aan vertrouwen: Ouders vertrouwen de scholen niet, het VO het PO niet, het steunpunt vertrouwt de scholen niet, de inspectie moet het nog zien en de onderzoeker verwacht inflatie van het schooladvies. Ook een vorm van gebrek aan vertrouwen, lijkt me.

Het antwoord is in mijn ogen simpel: Er hangt voor iedereen te veel van af en de belangen zijn te verschillend. VO-scholen worden in de kwaliteitsmetingen afgerekend op het instapniveau van hun leerlingen. Hoe lager ingezet, hoe meer succes je kunt bereiken. Basisscholen worden transparant gemaakt met hun uitstroomniveau. Voor je het weet ben je een achterstandsschool en dus is enige opwaartse druk vanuit dit denken te begrijpen. Ouders zien ook wel waar de scheidslijn ligt in onze Nederlandse samenleving en zijn dus bereid zich in te spannen voor een zo hoog mogelijk advies. Het is immers wel de toekomst van hun kind!

Het artikel laat ook zien dat de druk toeneemt. Je zult maar groepsleerkracht zijn en zoveel heren moeten dienen.  Daar komt nog bij dat VO-scholen om eenduidige adviezen vragen. Ook daar zit eigen belang. Wist u dat je statistisch een beter schoolresultaat in het VO kunt realiseren met een ongedeeld advies? Een bijvangst van de systeemkant van de inspectie, zullen we maar zeggen.

Tsja en dan elkaar vertrouwen?  Het is een opgave! Maar het zou al beter gaan als we erkennen dat we naar een meervoudige werkelijkheid kijken die we niet in eenduidige regels moeten vervatten. Laten we beginnen met het doel: Goed onderwijs en ontwikkelkansen voor leerlingen.

En daar gaat het artikel niet over. De opdracht van het onderwijs aan kinderen komt slechts zijdelings aan de orde. De sectorakkoorden van PO en VO hebben het daar wel over.  Zij schrijven over talentontwikkeling en gepersonaliseerd onderwijs. Mooie begrippen die laten zien dat er een groeiend besef is dat goed onderwijs het moet hebben van andere dingen dan systemische meetprincipes.

Dat meten maakt meer kapot dan je lief is. De praktijk is immers dat we eerst de vakjes maken en daarna de leerlingen er doorheen persen. Op elke overgang kunnen we dan meten wat de toegevoegde waarde was. Met die gegevens in de hand doen we daarna graag kwaliteitsuitspraken over leraren en instellingen. Als belanghebbende van het onderwijs weet je toch wel beter?

Wat ik hoop is dat  het onderwijs zich blijvend richt op het leren van de kinderen die hen zijn toevertrouwd. Dat leren is grillig gaat soms snel en dan weer langzaam. Dat is niet eens erg, het is hoe we zijn. Mijn pleidooi zou dan ook zijn meer energie te zetten op aanpakken (en systemen) die het leren stimuleren: Adaptief, volgend en waarderend. Het doet recht aan de opdracht aan onze kinderen.

En laat het uit je hoofd dat systeem weer te vervuilen met het ongeduld de voortgang tussentijds meetbaar en vergelijkbaar te willen maken. Dat lijkt mij nu juist een kwestie van vertrouwen!

Rekentoets

"Verplichte rekentoets wordt pas vanaf 2020 echt moeilijk", kopt Trouw op 17 december van het vorig jaar. In november bracht dezelfde krant het nieuws dat slecht 58% van de scholieren een voldoende resultaat op de toets had behaald en dat het gemiddeld cijfer een magere 5,9 was.

De publieke opinie zal naar aanleiding van dit soort berichtgeving niet anders kunnen zijn dan dat het huidige rekenonderwijs zwaar onder de maat is. Gelukkig zullen komende generaties voor dit gevaar worden behoed door strikte aandacht en een verbeterde methodiek. Succes verzekerd... alles is immers maakbaar!

Wie wat dieper kijkt, kan vaststellen dat ons onderwijs geleidelijk evalueert en daarbij generaties aflevert die tot zaken in staat zijn die huidige generaties niet kunnen. Bent u daar niet van overtuigd dan mag u denken aan de redeneerkracht van de huidige pubers of de wijze waarop zij met elkaar communiceren in een mondiale, digitaal gedomineerde, samenleving. Zij faceboeken, twitteren en WhatsApp-en dat het een lieve lust is en weten dat onderling voornamelijk goed te houden. Natuurlijk zijn er wel incidenten maar het aantal contacten in aanmerking genomen, gaat er veel meer goed dan fout. De incidentenratio lijkt me vele malen kleiner dan vroeger bij ons op het schoolplein. (als we dan toch moeten rekenen....) Nee, pas als volwassenen en organisaties zich er mee gaan bemoeien wordt het lastig. De nieuwe media passen niet zo bij oude organisaties ben ik bang.

Daar zit mogelijk de parallel met het rekenonderwijs. Leerlingen kunnen prima uitrekenen hoeveel zakgeld ze nog hebben maar gebruiken die capaciteit verder niet of nauwelijks. Ze hebben daar een mobieltje voor. Rekenen heeft daardoor geen dagelijkse praktijk meer en wordt meer en meer een schoolding. Maar daar leerde je toch voor het leven?

Leven we niet te veel vanuit de overtuiging dat we zonder rekenen geen gelukkige burgers kunnen worden? Of bent u bang dat u straks de verkeerde hoeveelheid medicijnen krijgt toegediend? Daar zijn veel slimmere oplossingen voor dan meer rekenen op school.

Het maatschappelijk belang van rekenen laat ik daarmee maar even aan Loesje: 

Beste TV van 2014

Als kind was ik al gefascineerd door het oneindige van de ruimte. Ik wilde het eerst zelf verkennen en zag me als astronaut. Toen ik ouder werd wilde ik het in ieder geval begrijpen. Dat is nooit echt gelukt en daarom zat ik op een vrijdag in december met klamme handen te wachten op Robbert Dijkgraaf. Zou het hem lukken om via het toch vluchtige medium TV een college te geven dat mijn nieuwsgierigheid naar de oneindigheid zou bevredigen?

Laat ik maar eerlijk zijn: Ik vond het de beste TV van 2014. Wat kan die man vertellen en (gelukkig) is het onbevattelijke van het heelal gebleven. Dat is bijna net zo mooi als de belangstelling die er dankzij De Wereld Draait Door lijkt te zijn voor de wetenschap.

Overtuig je zelf en kijk de uitzending. In 2015 volgen nieuwe colleges. Niet alleen van Robbert Dijkgraaf maar ook van Robert Kranenburg (Topkok over de koe), Freek Vonk (de gif professor) en anderen.

Laat het ons tot nieuwsgierige mensen maken. Dat is mijn wens voor 2015 want wat is er veel te leren in een goed college en in het leven!

InDruk

De nieuwe inDruk van Kennisnet is uit en staat vol met nieuwe inzichten, praktische tips en de laatste ontwikkelingen op het gebied van onderwijs en ict. Het thema van deze editie is 'Gewoon doen!' Behalve inspirerende verhalen uit de onderwijspraktijk, vind je in deze uitgave ook artikelen over actuele onderwerpen als #onderwijs2032 en privacy.

Lees ook het artikel ‘Dit is het moment om door te pakken’ waarin interviews met Marjolein Jansen (MBO Raad), Paul Rosenmöller (VO-raad) en Simone Walvisch (PO-Raad) over het leveren van maatwerk in het onderwijs.

Rondje lopen

Tegenwoordig loop ik weer trouw mijn rondjes. Om de dag een kilometer of tien. Door de week wat minder en in het weekend wat meer. Het doet me goed. Inmiddels ben ik 10 kilo afgevallen en dat valt zo op dat ik er regelmatig iets over hoor en dat stimuleert. Alleen mijn digitale weegschaal blijft maar roepen dat ik overgewicht heb maar verder gelooft niemand dat meer.

Dat lopen doe ik niet alleen. Ik loop met runkeeper op mijn smartphone. Een vrouwe stem brengt mij elke vijf minuten op de hoogte van de voortgang en ze weet me op te jutten tot steeds snellere tijden. Wel onder hijgniveau blijven anders heb je er niks aan, denk ik vaak.

Wereldwijd maken 22,5 miljoen mensen gebruik van dat programma. Ik geloof dat ik de app. voor 0,79€ heb gedownload. Kun je nagaan wat daar is verdiend met zoveel deelnemers. Wat die met elkaar presteren, zie je in onderstaande factsheet. 

Het blijft een interessante bezigheid dat hardlopen. Voor je het weet zijn we met elkaar weer teruggerend van Saturnus.

Nieuws in Nederland

Het is tien voor twaalf en ik kijk nog even naar het Journaal. Het nieuws: de kersttoespraak van morgen....

Notabene bij de NOS die op 1e kerstdag deze toespraak mag uitzenden worden de hoogtepunten alvast gemeld. De koningin spreekt over vertrouwen en meldt iets over Friso. Een mooi voorbeeld hoe je zelf je nieuws creeert en om zeep helpt, natuurlijk!

Wat een waardeloos gedoe. Morgen meldt Geert W. dat hij het er niet mee is en daar is dan een deel van Nederland het wel of niet mee eens.... Ik vertel het je nu al dan is daar het nieuws ook van af.

O ja, het uitlekken van de toespraak is te danken aan een "wizzkid" die een url wist te verlengen. Al de tweede keer bij onze vrienden van de RVD. De nieuwslezer brengt het als een excuus...maar ik zou zeggen: Je zou er ook voor kunnen kiezen het even een dagje te laten liggen. Er is vast wel iets anders van importantie gebeurd in de wereld.

Het uitlekken wordt gemeld door de "kwaliteitskrant" de Volkskrant